Archeologia krajobrazu

Od kilku lat nasz zespół prowadzi analizy krajobrazu archeologicznego na terenie Parku Krajobrazowego im. gen. Dezyderego Chłapowskiego. Archeologia krajobrazu to fascynująca dziedzina badawcza, która odchodzi od traktowania krajobrazu jako zbioru elementów na rzecz postrzegania go w kontekście procesów i zjawisk, które go kształtowały aż do dnia dzisiejszego, przede wszystkim w kontekście sposobu użytkowania przestrzeni przez dawnych osadników i ludy pierwotne.

Używając zobrazowań LIDAR, zdjęć lotniczych, jak również współczesnych i historycznych map, poszukujemy specyficznych, antropogenicznych przekształceń terenu, będących ewentualnymi reliktami zapomnianych pochówków lub osad. Spędzając tak wiele czasu w terenie, ukształtowała się nasza wrażliwość na poszczególne elementy w otaczającej nas przestrzeni i coraz lepiej potrafimy wyłapać te, z którymi może wiązać się interesująca historia z człowiekiem w roli głównej. Udało nam się stwierdzić wiele obiektów, mogących potencjalnie stanowić zabytki historii lub nawet prahistorii.

Najliczniejszymi z nich są (prawdopodobnie) kurhany grzebalne, występujące w zgrupowaniach lub pojedynczo na obszarze całego Parku, zarówno w terenach leśnych, jak i pośród łąk lub nawet na gruntach ornych. Obiekty te są czasem dość dobrze zachowane, najczęściej jednak bardzo już zniwelowane. Są również obiekty o charakterze osad obronnych. Jeden z nich odnaleźliśmy koło Rogaczewa Wielkiego na dnie płaskiej doliny lokalnego cieku. Na tym etapie rozpoczynamy współpracę z archeologami, którzy wykonują właściwe badania, obejmujące niewielki wykop sondażowy oraz prospekcję z wykorzystaniem tzw. Wykrywacza metali.  W wewnętrznej strukturze wału stwierdzili oni warstwę węgli drzewnych. Pobrane próbki przesłali do analiz radiowęglowych. Okazało się, że drzewa użyte do wzniesienia fortyfikacji zostały wycięte w VIII w. p.n.e. Znaczy to, że osada została wybudowana na przełomie późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza – około 2  700 lat temu, gdy okolica zasiedlona była przez społeczność kultury łużyckiej.

W styczniu 2024 roku dokonaliśmy jeszcze ciekawszego, o ile nie sensacyjnego odkrycia. W pobliżu miejscowości Wyskoć oraz w okolicy Wyrzeki znaleźliśmy relikty  grobowców neolitycznych. Stanowią one typowe pochówki megalityczne wznoszone około 5  500 lat temu przez ludność kultury pucharów lejkowatych. Licowane kamieniami nasypy, zwane bezkomorowymi grobowcami megalitycznymi typu kujawskiego lub (jak głoszą legendy) „groby olbrzymów”, reprezentują najstarsze monumenty odnalezione dotąd w Polsce.